مدل‌سازی شهر هوشمند تاب‌آور در برابر زلزله با رویکرد امنیت اجتماعی زنان

چکیده

مدیریت بحران زلزله در کلان‌شهرهای درحال‌توسعه، همواره با چالش پیچیده تأمین امنیت گروه‌های آسیب‌پذیر روبروست. شواهد نشان می‌دهد زنان در ساعات طلایی پس از زلزله، به دلیل فروپاشی نظارت‌های رسمی، تاریکی مطلق و اختلاط نسنجیده جمعیتی، با ناامنی‌های مضاعف فیزیکی و روانی مواجه می‌شوند. پژوهش حاضر باهدف پر کردن این شکاف، به دنبال طراحی و تبیین مدل «شهر هوشمند تاب‌آور در برابر زلزله با رویکرد امنیت اجتماعی زنان» است. این پژوهش ازنظر هدف، توسعه‌ای-کاربردی و ازنظر روش، کیفی با استراتژی نظریه داده‌بنیاد و رویکرد سیستماتیک استراوس و کوربین است. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ نفر از خبرگان حوزه‌های مدیریت بحران، فناوری اطلاعات و جامعه‌شناسی بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌های حاصل از مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل گردید. یافته‌های پژوهش در قالب مدل پارادایمی نشان داد که «بحران امنیت خاص‌گرایانه» و «تاریکی اطلاعاتی» به‌عنوان شرایط علی، ضرورت شکل‌گیری پدیده محوری یعنی «حکمرانی هوشمند امنیت‌محور» را اجتناب‌ناپذیر کرده‌اند. راهبردهای مستخرج شامل «توسعه زیرساخت‌های نظارتی هوشمند»، «مدیریت داده‌محور و پیش‌بینی الگوریتمی خطر» و «توانمندسازی دیجیتال زنان» است. این راهبردها در بستر «ملاحظات فرهنگی و کالبدی» و با در نظر گرفتن چالش‌های ساختاری و تحریمی اجرا می‌شوند. درنهایت، نتایج حاکی از آن است که پیاده‌سازی این مدل منجر به پیامدهایی نظیر «ارتقای امنیت وجودی و روانی زنان»، «تحقق عدالت توزیعی در خدمات امدادی» و «افزایش تاب‌آوری اجتماعی» خواهد شد.