طراحی چارچوب بومی پارلمان هوشمند برای مجلس شورای اسلامی ایران در پرتو تجارب پارلمانهای دیجیتال
Keywords:
Smart Parliament, Digital Governance, Electronic Participation, Algorithmic Transparency, Islamic Consultative Assembly of Iran, Data-driven PolicymakingAbstract
تحول دیجیتال، فرصتهای نوینی را در نهادهای تقنینی ایجاد کرده و مفهوم «پارلمان هوشمند» را بهعنوان الگویی نوین در حکمرانی قانونگذاری مطرح کرده است. این مفهوم فراتر از دیجیتالسازی ابزاری، به تصمیمسازی دادهمحور، شفافیت بیشتر و پاسخگویی مؤثرتر اشاره دارد. پژوهش حاضر با هدف طراحی چارچوبی بومی برای تحقق پارلمان هوشمند در ایران، با رویکرد کیفی، تحلیل تطبیقی تجارب کشورهای پیشرو مانند استونی و نیوزیلند و نیز بررسی نظاممند وضعیت موجود مجلس شورای اسلامی ایران را در دستور کار قرار داده است.
یافتهها بر اساس روش تحلیل مضمون، پنج مؤلفه کلیدی را برای تحقق پارلمان هوشمند شناسایی کردهاند: زیرساخت فناورانه، حکمرانی داده و شفافیت الگوریتمی، مشارکت الکترونیکی شهروندان، نوسازی نهادی و یادگیری سیاستی. بر این اساس، مدلی پنجلایه و مرحلهمند طراحی شد که با تلفیق چارچوب سیستمی تحلیل سیاستگذاری و مدل بلوغ دیجیتال نهادی، با شرایط فرهنگی، حقوقی و فنی ایران انطباقپذیر است. این مدل، تحول در مجلس را نهفقط بهمثابه تغییر فناورانه، بلکه بهعنوان فرآیندی نهادی، فرهنگی و تعاملی فهم میکند.
این پژوهش با تأکید بر خلأهای موجود در زیرساختهای فناورانه، نظام حکمرانی داده، شفافیت و مشارکت عمومی در مجلس ایران، توصیههای راهبردی نظیر تدوین سند تحول دیجیتال مجلس، تصویب قانون حاکمیت داده و شفافیت الگوریتمی، ایجاد مراکز نوآوری تقنینی و توسعه پلتفرمهای مشارکتی مردمی را ارائه میکند. مطالعه حاضر میکوشد با تلفیق نظریههای حکمرانی دیجیتال، شفافیت الگوریتمی و نوسازی نهادی، زمینهای نظری و عملی برای گذار به قانونگذاری هوشمند، دادهمحور و مشارکتی در ایران فراهم سازد.
Downloads
References
Akbari, I., Banafi, M., & Moratab, Y. (2023). Comparative study of smart parliaments: Policy recommendations for Iran.
Majlis Research Center. https://rc.majlis.ir/fa
Amiri, E., & Sangar, A. B. (2023). Assessing the ICT development in Iranian cities: The strategy to accelerate digital
advancement. Technological Forecasting and Social Change, 197, 122904. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2023.122904
Bignami, F. (2022). Artificial intelligence accountability of public administration. The American Journal of Comparative Law,
70(Suppl. 1), i312–i346. https://doi.org/10.1093/ajcl/avac012
Busuioc, M. (2020). Accountable artificial intelligence: Holding algorithms to account. Public Administration Review, 81(5),
825–836. https://doi.org/10.1111/puar.13293
Cheong, B. C. (2024). Transparency and accountability in AI systems: Safeguarding wellbeing in the age of algorithmic
decision making. Frontiers in Human Dynamics, 6, 1421273. https://doi.org/10.3389/fhumd.2024.1421273
Coglianese, C., Lehr, D., Benjamin, S., Berk, R., Gunn, H., Pierce, R., & Rai, A. (2019). Transparency and algorithmic
governance. Administrative Law Review, 71(1), 1–56. Retrieved from
https://scholarship.law.upenn.edu/faculty_scholarship/2123
Danaeefard, H., Hassanpoor, A., & Abbasi, T. (2017). Development of e-government and its challenges, Iran. In Global
encyclopedia of public administration, public policy, and governance (pp. 1–11). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-
31816-5_3364-1
de Wee, G. (2021). Comparative policy analysis and the science of conceptual systems: A candidate pathway to a common
variable. Foundations of Science, 27(2), 287–305. https://doi.org/10.1007/s10699-021-09782-5
Dunn, W. N. (2018). Public policy analysis: An integrated approach (6th ed.). Routledge.
Fathi, B., Rahimi, G., & Irani, F. N. H. A. (2025). Quantitative analysis of factors affecting the realization of smart government
in Iran with emphasis on the dimensions of digital governance. Digital Transformation and Administration Innovation, 3(1), 1–
11. https://doi.org/10.61838/DTAI.3.1.8
Fitsilis, F., & Mikros, G. (2022). Smart parliament, data driven democracy. Springer.
Fitsilis, F., & Mikros, G. (2024). Crowdsourcing the digital parliament. The Journal of Legislative Studies. Advance online
publication. https://doi.org/10.1080/13572334.2024.2385123
Gill, D. (n.d.). Empowering online public service in Asia: The digital frontier. Retrieved from
https://www.eria.org/uploads/DIGIGOV-FULL-27March2024.pdf
Green, B. (2022). The flaws of policies requiring human oversight of government algorithms. Computer Law & Security
Review, 45, 105681. https://doi.org/10.1016/j.clsr.2022.105681
Internet Governance Project. (2024). Caught in the crossfire: The impact of sanctions on Iranian internet users. Retrieved
October 9, 2025, from https://www.internetgovernance.org/2024/10/22/caught-in-the-crossfire-the-impact-of-sanctions-on-
iranian-internet-users/
Internet Society. (2024). Breaking the web: How sanctions are undermining Iran’s access to the internet. Retrieved October 9,
James, A., Hynes, D., Whelan, A., Dreher, T., & Humphry, J. (2023). From access and transparency to refusal: Three
responses to algorithmic governance. Internet Policy Review, 12(2). https://doi.org/10.14763/2023.2.1691
Karimi, M., Danaeefard, H., & Kazemi, S. H. (2024). Analyzing the challenges of digital transformation in Iran’s public
sector: A qualitative research. Public Management Researches, 16(62), 1–34. https://doi.org/10.22111/jmr.2024.44968.5965
Kassen, M. (2025). Blockchain and digital governance: Decentralization of decision making policy. Review of Policy
Research, 42(1), 95–121. https://doi.org/10.1111/ropr.12585
Lin, Z., & Yaakop, M. R. (2024). Research on digital governance based on Web of Science—A bibliometric analysis.
Frontiers in Political Science, 6, 1403404. https://doi.org/10.3389/fpos.2024.1403404
Mechitov, A., & Moshkovich, H. (2021). Estonia – A small giant of e-government. Journal of Academy of Business and
Economics, 21(3), 43–53. https://doi.org/10.18374/jabe-21-3.4
Nortal. (2024). How AI accelerates the legislative power of the Parliament of Estonia. Retrieved from
https://nortal.com/insights/how-ai-accelerates-the-legislative-power-of-the-parliament-of-estonia/
OECD. (2020). Parliaments in the digital age: Enhancing transparency and engagement. OECD Publishing.
Purssell, E., & Gould, D. (2021). Undertaking qualitative reviews in nursing and education: A method of thematic analysis for
students and clinicians. International Journal of Nursing Studies Advances, 3, 100036.
https://doi.org/10.1016/j.ijnsa.2021.100036
Singh, J., Cobbe, J., & Norval, C. (2019). Decision provenance: Harnessing data flow for accountable systems. IEEE Access,
7, 6562–6574. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2018.2887201
Srivastava, S., & Sharma, R. (2025). Digital maturity framework for smart governance: A multi layered approach to
institutional intelligence. Journal of Digital Government Studies, 11(1), 45–68. https://dl.acm.org/journal/dgov
Terán, L., Vaca, C., Riofrio, D., & Stürmer, M. (2024). Introduction to the special issue on smart government development and
applications. Digital Government: Research and Practice, 5(3), 17. https://doi.org/10.1145/3691353
Union, Publications Office of the European. (2019). A governance framework for algorithmic accountability and transparency.
Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2861/59990
Downloads
Publication Timeline
- Submitted
- Revised
- Accepted
Issue
Section
License
Copyright (c) 1405 Asal Ghahremani,Aref Monadi
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
